Filmwijsheid: het JEF model

  • 12/09/2018
  • W Beleid
  • W Filmwijs

Filmwijsheid: het model

Film is een kunstvorm en een medium om ideeën creatief vorm te geven. Film houdt ons een spiegel voor waarmee we naar onszelf en de wereld kijken. Omdat film verschillende expressievormen combineert (taal, beeld, geluid) is het een krachtig medium dat onze blik kan leiden en verruimen. Dit daagt ons uit om een kritische en weerbare houding aan te nemen.

JEF ontwikkelde het model filmwijsheid. Hierin formuleert JEF drie strategische doelstellingen en bijhorende competenties die gestimuleerd worden via film. Dat geeft je een inzicht in de werking van JEF, en biedt je handvatten om zelf - als leerkracht, ouder of begeleider in het jeugdwerk - filmwijsheid te prikkelen bij kinderen en jongeren.

Focus op film

Filmwijsheid focust op film in al zijn verschijningsvormen: documentaire, live action, animatiefilm, virtual reality film, filmische game, etc. Ook de audiovisuele media krijgen hierin dus een plaats.

In het model filmwijsheid zet JEF vier componenten van film centraal:

  1. het verhaal. Waarover gaat de film? Wat is de visie van de documentairemaker op het onderwerp? In welke socio-culturele, historisch of politieke setting speelt deze film zich af?

  2. de filmische beeldtaal. Hoe interpreteer ik deze scène? Welke impact heeft de montage op de kijker? Welke betekenis krijgt het kleurgebruik in de film? Draagt de samenhang van filmische keuzes een bepaalde visie uit?

  3. het filmproces. Wie staat er op de set? Welke taken zijn er te verdelen? Wat gebeurt er nog allemaal na de opnames? Welke stappen moet ik zetten om een filmische game te maken?

  4. audiovisuele technieken. Hoe worden visual effects gecreëerd? Hoe hanteer je een camera? Hoe werkt de stop-motion animatietechniek?  


Filmwijze doelstellingen

Door het aanhalen van deze verschillende aspecten werkt JEF aan drie strategische doelstellingen. Deze kunnen gezien worden als een geheel van vaardigheden, attitudes en kennis die kinderen en jongeren ontwikkelen.

1. Het ontwikkelen van kritische vaardigheden, attitudes en kennis.

Je waardeert film als kunstvorm en communicatief medium. Je herkent de specifieke culturele context en/of visie die de film reflecteert. Je kan die toetsen aan je eigen referentiekader. Je beseft dat bepaalde filmtechnische keuzes de perceptie van de kijker kunnen beïnvloeden. Je kan je kritisch uiten over een film en je staat open voor de mening van anderen.

2. Het ontwikkelen van creatieve vaardigheden, attitudes en kennis.

Je krijgt inzicht in de filmtaal en leert die te beheersen. Je kan expressieve en creatieve keuzes maken om je eigen visie te delen via beelden. Je kent het productieproces van film en past dit toe in de praktijk. Je maakt ideeën beschikbaar voor anderen zodat je samen een film kan maken.

3. Het ontwikkelen van culturele vaardigheden, attitudes en kennis.

Je reflecteert over je eigen leerproces. Je kan samenwerken en je kennis over film(maken) delen met anderen. Je kijkt onbevangen naar verschillende filmcreaties. Je kan op een mediawijze manier je eigen film delen. Je ontwikkelt een groter maatschappelijk bewustzijn door open te staan voor de specifieke culturele context van de film.

In het model zijn deze doelstellingen niet strikt afgelijnd. Ze vloeien in elkaar over en versterken elkaar. Tijdens een filmwijze activiteit kan de focus liggen op één doelstelling, maar zal je altijd ook een andere doelstelling aanstippen.

° Bijvoorbeeld: Bij het maken van een eigen filmpje in de klas stimuleer je vooral de creatieve vaardigheden, maar een film maak je nooit alleen. Samenwerken en bewust kijken naar je eigen creatie en reflecteren over het leerproces is cruciaal voor een goed project. Op die manier prikkel je dus ook de culturele en kritische vaardigheden.

        

Filmwijze competenties

Deze doelstellingen bereikt JEF door in te zetten op verschillende competenties van kinderen en jongeren. Deze competenties lopen niet circulair en zijn onderling eindeloos combineerbaar.

  • Je kan met een open blik proeven van iets nieuws.

  • Je kan actief kijken en observeren.

  • Je kan persoonlijk reflecteren en aftoetsen aan je eigen referentiekader.

  • Je kan analyseren en betekenissen onderzoeken.

  • Je kan creatief denken, experimenteren en instappen in een creatief proces.

  • Door zelf te werken met audiovisuele media, kan je een eindproduct maken waarin jouw ideeën creatief werden vormgegeven.

  • Je kan je ervaringen, het product en je mening delen met anderen.  

Een filmwijze activiteit is steeds een samenstelling van diverse competenties die elkaar opvolgen als een aansluitend geheel. Ze staan niet in een vaste volgorde, maar de keuze en intensiteit van een bepaalde competentie varieert van het niveau van de groep en de doelstelling die je wilt bereiken.


Een filmwijze mix

De componenten, doelstellingen en competenties zijn onderling combineerbaar. Via elke filmische component kan een creatieve, culturele of kritische doelstelling bereikt worden door in te zetten op verscheidene competenties. In een activiteit kan je dus steeds jouw eigen filmwijze mix creëren, op basis van de huidige en gewenste competenties van de groep.

° Bijvoorbeeld: Je wilt de kritische blik van je deelnemers prikkelen inzake propaganda. Je wilt hen wijzen op de beeldtaal: de filmtechnische aspecten (bijvoorbeeld: montage, geluid) die de kijker overtuigen van het product. Dit kan o.a. door ze te laten kijken, reflecteren en analyseren. Maar dit kan ook door hen zelf een overtuigende boodschap te laten verfilmen. Welke techniek gebruiken zij om het publiek te overtuigen? In hoeverre komt dit overeen met de huidige reclame boodschappen?

° Bijvoorbeeld: Je wilt dat je deelnemers culturele vaardigheden ontwikkelen, en zich kunnen inleven in de leefwereld van transgenders. Je laat de deelnemers eerst reflecteren over het thema identiteit. Vervolgens gaan ze naar de film Just Charlie. Je laat ze opnieuw actief kijken naar drie  filmfragmenten die het coming out proces van Charlie schetsen. Daag je deelnemers uit om te vertellen wat zich in die scènes afspeelt, wat de personages ervaren en welke betekenis ze er zelf aan geven. Ze krijgen voeling met de psychologie van het hoofdpersonage en slaan daarbij de brug naar hun eigen leefwereld. Leerlingen ontdekken dat het proces in de film universeel is, want elk tiener worstelt op een bepaalde manier met zijn / haar identiteit.

Met dit model willen we jou inspireren. Het geeft je inzage in onze werking, maar biedt ook handvatten om zelf filmwijsheid te implementeren in je (klas)praktijk. Film is een kunstvorm, maar wordt ook ingezet in entertainment, journalistiek en in persoonlijke communicatie. Benader filmwijsheid dus vakoverschrijdend. Bouw samen met ons aan de creatieve en weerbare houding van kinderen en jongeren in deze gemediatiseerde en beeldgerichte samenleving.

Heb je nog vragen of opmerkingen? Deel ze met ons via meerdanfilm@jeugdfilm.be.


We publiceren binnenkort nog meer blogs waarin internationale collega's hun visie op filmwijsheid toelichten. Check regelmatig de blogpagina van JEF.